Checklist ตรวจเสาเข็มและฐานรากบ้าน ก่อน-ระหว่าง-หลังตอก ต้องดูอะไรบ้าง?

Stable Inter Consultant
13 ส.ค.
ยาว 3 นาที

การตรวจเสาเข็มและฐานรากบ้านควรครอบคลุม 5 ช่วง ได้แก่ ตรวจแบบและผังตำแหน่ง ตรวจสภาพเสาเข็มก่อนตอก บันทึกข้อมูลระหว่างตอก ตรวจแนวและตำแหน่งหลังตอก และตรวจความพร้อมของฐานรากก่อนเทคอนกรีต ทุกจุดต้องเทียบกับเอกสารที่อนุมัติของโครงการ เพราะค่ารับน้ำหนัก ระยะตอก เกณฑ์รอยร้าวและวิธีแก้ไขไม่สามารถใช้ค่าเดียวกับบ้านทุกโครงการได้

หากต้องการดูจุดตรวจตั้งแต่เริ่มก่อสร้างจนถึงส่งมอบ อ่าน คู่มือควบคุมคุณภาพงานก่อสร้างบ้านและโครงการแนวราบ ได้ก่อน ส่วนภาพรวมของการวางแผน ตรวจและติดตามผลแต่ละช่วง อ่านเพิ่มเติมได้ในเรื่อง กระบวนการ QC งานก่อสร้าง

เอกสารประกอบบทความ PDF ฉบับนี้คงเนื้อหาจากเอกสารอบรมต้นฉบับของ STABLE INTER ข้อมูลมาตรฐานและวิธีติดตั้งควรตรวจสอบกับเอกสารโครงการ คู่มือผู้ผลิตและแหล่งทางการฉบับปัจจุบันก่อนนำไปใช้จริง

เอกสารอบรมวิศวกรเรื่อง Quality Control งานบ้าน - ฉบับเผยแพร่.pdf

ดาวน์โหลด PDF • 23.14MB

สรุปแล้ว การตรวจเสาเข็มและฐานรากบ้านต้องดูอะไรบ้าง?

เจ้าของโครงการควรติดตามให้ทีมงานตรวจครบตั้งแต่ข้อมูลในแบบ สภาพเสาเข็ม วิธีขนย้ายและยกวาง บันทึกการตอก แนวและตำแหน่งหัวเข็ม ไปจนถึงเหล็กฐานรากและสภาพหลุมก่อนเทคอนกรีต ในมุมตัวแทนเจ้าของโครงการ เรามองว่าจุดสำคัญคือทุกขั้นต้องมีหลักฐานและผู้รับผิดชอบอนุมัติ ไม่ควรอาศัยการสังเกตหน้างานเพียงอย่างเดียว

ช่วงงาน	จุดที่ควรตรวจ	หลักฐานที่ควรมี
ก่อนเริ่มตอก	ผังเสาเข็ม แนวอาคาร พื้นที่ทำงาน วิธีตอกและข้อมูลดิน	Approved Drawing, Specification, รายการคำนวณและ Method Statement
ก่อนตอกแต่ละต้น	ชนิด ขนาด ความยาว อายุ สภาพผิว รอยร้าวและจุดยก	Material Approval, เอกสารผู้ผลิตและ Inspection Record
ระหว่างตอก	รหัสต้น ตำแหน่ง แนวดิ่ง รอยต่อ การนับการตอกและเหตุผิดปกติ	Pile Driving Record, ภาพถ่ายและบันทึกคำสั่งหน้างาน
หลังตอก	แนวเอียง ตำแหน่งหัวเข็ม การเยื้องศูนย์ รอยต่อและผลทดสอบที่กำหนด	Survey หรือ As-built, Test Report และการอนุมัติของวิศวกร
ก่อนเทฐานราก	ระดับหัวเข็ม จุดต่อกับฐานราก เหล็ก แบบ ระยะหุ้มและน้ำในหลุม	Approved Foundation Drawing, Inspection Request และ Concrete Record

ก่อนเริ่มตอกเสาเข็มบ้านควรตรวจข้อมูลอะไร?

ก่อนเริ่มตอกต้องยืนยันตำแหน่งเสาเข็มจากแบบที่อนุมัติ ตรวจความสัมพันธ์กับแนวอาคาร ฐานรากและขอบเขตที่ดิน พร้อมตรวจข้อมูลดิน วิธีดำเนินงานและพื้นที่สำหรับเครื่องจักรให้ครบถ้วน เพราะความคลาดเคลื่อนของจุดอ้างอิงอาจส่งผลต่อฐานรากและโครงสร้างส่วนถัดไป

Checklist ก่อนเริ่มงานประกอบด้วย

ตรวจผังบริเวณ Grid Line แนวอาคารและตำแหน่งเสาเข็มทุกต้น
ตรวจหมุดอ้างอิง ระดับอ้างอิงและผลสำรวจตำแหน่งหน้างาน
ตรวจพื้นที่สำหรับปั้นจั่น การขนย้าย การยกวางและการจัดเก็บเสาเข็ม
ตรวจชนิด หน้าตัด ความยาวและจำนวนเสาเข็มให้ตรงกับ Pile Schedule และ Material Approval
ตรวจรายงานสำรวจชั้นดินและรายการคำนวณที่ใช้กับโครงการ
ตรวจ Method Statement ให้ครอบคลุมวิธีตอก การเจาะนำ การยก การวาง การต่อเข็มและการตัดหัวเข็ม
ตรวจเกณฑ์หยุดตอก แบบฟอร์มบันทึกและเครื่องมือที่ใช้เก็บข้อมูล
กำหนดจุดตรวจ จุดหยุดรออนุมัติและแผนทดสอบเสาเข็มก่อนเริ่มงาน

หากโครงการมีเสาเข็มหลายประเภท เช่น เข็มตอก เข็ม Track หรือเข็มเจาะนำ ต้องยืนยันวิธีที่ใช้กับเสาเข็มแต่ละตำแหน่งจากแบบ ข้อมูลดินและ Method Statement ที่ได้รับอนุมัติ ไม่ควรสลับใช้วิธีโดยไม่มีการตรวจสอบและอนุมัติ

สภาพเสาเข็มบ้านก่อนตอกควรตรวจจุดใด?

ก่อนตอกแต่ละต้นควรตรวจข้อมูลประจำเสาเข็มและสภาพจริงตั้งแต่ขนาด อายุ ผิวคอนกรีต รอยร้าว เหล็กที่อาจโผล่ จุดยกและความเสียหายจากการขนย้าย หากพบความผิดปกติควรแยกเสาเข็มต้นนั้นไว้และให้ผู้รับผิดชอบพิจารณาก่อนนำไปตอก

ข้อมูลประจำต้นต้องตรงกับเอกสารหรือไม่?

ต้องตรงกันทั้งชนิด หน้าตัด ความยาว รหัสต้นและเอกสารรับรองที่โครงการกำหนด การตรวจเพียงหน้าตาคล้ายกันยังไม่เพียงพอ เพราะเสาเข็มแต่ละชนิดหรือแต่ละขนาดอาจมีบทบาทต่างกันในแบบฐานราก

รายการที่ควรบันทึก ได้แก่:

ผู้ผลิตและรหัสเสาเข็ม
ชนิด หน้าตัดและความยาว
วันที่ผลิตหรือข้อมูลอายุเสาเข็ม
ตำแหน่งที่จะนำไปตอกตามผัง
สภาพก่อนยกและก่อนตอก พร้อมภาพถ่าย

รอยร้าวแบบใดต้องหยุดตรวจ?

เอกสารอบรมให้ความสำคัญกับรอยร้าวที่เห็นเหล็กเสริม รอยร้าวลึกหรือยาวและรอยร้าวรอบหน้าตัดหรือรอบปีก บทความนี้จึงใช้หลักระมัดระวังว่า เมื่อพบลักษณะดังกล่าวไม่ควรตัดสินจากสายตาหรือใช้ค่าตัวเลขทั่วไป แต่ควรแยกต้นนั้นออกจากงานและให้วิศวกรเทียบเกณฑ์ใน Specification กับเอกสารผู้ผลิต

การยกและวางก็เป็นส่วนหนึ่งของการตรวจ เพราะเสาเข็มที่ผ่านการรับรองจากโรงงานอาจเสียหายได้ระหว่างขนย้าย ควรตรวจว่าจุดยก จำนวนจุดรองและวิธีวางเป็นไปตามเอกสารที่ได้รับอนุมัติ พร้อมตรวจซ้ำอีกครั้งก่อนนำหัวเข็มเข้าตำแหน่ง

ระหว่างตอกเสาเข็มบ้านต้องบันทึกและสังเกตอะไร?

ระหว่างตอกต้องบันทึกข้อมูลเป็นรายต้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะตำแหน่ง แนวดิ่ง รอยต่อ จำนวนการตอกช่วงท้ายและเหตุการณ์ผิดปกติ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้วิศวกรเปรียบเทียบพฤติกรรมจริงกับรายการคำนวณและตรวจสอบย้อนหลังได้หากตำแหน่งหรือการตอกมีปัญหา

Pile Driving Record ควรมีข้อมูลอะไร?

Pile Driving Record ควรบันทึกข้อมูลของเสาเข็มแต่ละต้นให้เชื่อมโยงกับตำแหน่งจริง วิธีตอก ผลการตรวจและเหตุผิดปกติ เพื่อให้ทีมงานสามารถตรวจสอบย้อนหลังและใช้ประกอบการพิจารณาของวิศวกรได้

ข้อมูลที่ควรบันทึก ได้แก่

รหัสเสาเข็มและตำแหน่งอ้างอิงในผัง
วันที่ เวลา เครื่องจักรและวิธีที่ใช้ตอก
ชนิด หน้าตัดและความยาวของเสาเข็ม
ระดับเริ่มต้น ระดับหัวเข็มและความยาวที่ตอกจริง
ข้อมูลการเจาะนำ หากแบบหรือวิธีดำเนินงานกำหนด
ผลตรวจแนวดิ่งและตำแหน่งระหว่างตอก
รายละเอียดรอยต่อและผลตรวจแนวเชื่อม
ข้อมูลช่วงท้ายของการตอกตามรายการคำนวณและเกณฑ์ที่วิศวกรกำหนด
เหตุผิดปกติ เช่น เสาเข็มเอียง ตอกไม่ลง หัวเข็มเสียหายหรือแนวเปลี่ยน
ภาพถ่าย ชื่อผู้ตรวจและคำสั่งหรือการอนุมัติที่เกี่ยวข้อง

เกณฑ์หยุดตอก จำนวนครั้งกระแทก ระยะจมและตัวคูณความปลอดภัยต้องยืนยันจากรายการคำนวณ เครื่องมือจริง สภาพดินและคำสั่งของวิศวกรประจำโครงการ ไม่ควรใช้ค่าตัวเลขเดียวกับบ้านทุกโครงการ

ถ้าพฤติกรรมการตอกต่างจากที่คาดควรทำอย่างไร?

ควรหยุดบันทึกเหตุผิดปกติให้ครบและส่งให้วิศวกรพิจารณาก่อนเดินหน้าต่อ ไม่ควรปรับเกณฑ์หยุดตอก เปลี่ยนความยาวหรือสรุปว่ารับน้ำหนักได้จากประสบการณ์หน้างานเพียงอย่างเดียว ผู้ที่ต้องรับผิดชอบตรวจและตัดสินใจควรมีขอบเขตหน้าที่ชัดเจนตามบทบาทของ วิศวกรควบคุมงานก่อสร้าง

หลังตอกเสาเข็มบ้านควรตรวจแนว รอยต่อและตำแหน่งอย่างไร?

หลังตอกควรสำรวจตำแหน่งหัวเข็ม เทียบแกนกับเสาและฐานราก ตรวจความเอียง ตรวจรอยต่อและบันทึกระดับก่อนตัดหัวเข็ม ความคลาดเคลื่อนต้องแสดงบน As-built หรือ Survey Record เพื่อให้ผู้ออกแบบประเมินก่อนเริ่มฐานราก

จุดตรวจหลังตอกประกอบด้วย:

ตำแหน่งศูนย์กลางหัวเข็มเทียบกับ Grid Line และฐานราก
แนวเอียงที่สังเกตระหว่างตอกและผลสำรวจหลังตอก
แนวเชื่อมบริเวณรอยต่อว่าเต็มหน้าตัดและไม่มีความผิดปกติที่เห็นได้
สภาพหัวเข็มหลังตอกและก่อนตัด
วิธีตัดหัวเข็มให้เรียบร้อยโดยไม่ใช้แรงกระแทกที่อาจทำให้เสาเข็มเสียหาย
ระดับหัวเข็มหลังตัดและสภาพผิวที่จะเชื่อมต่อกับฐานราก
ตำแหน่งจริงของกลุ่มเสาเข็มเทียบกับแกนเสาบ้าน

การทดสอบเสาเข็มหลังตอกต้องดูจากอะไร?

เอกสารอบรมกล่าวถึง Seismic Integrity Test เพื่อดูความสมบูรณ์ของเสาเข็มและ Dynamic Load Test เพื่อประเมินการรับน้ำหนัก แต่ไม่ได้กำหนดให้ทุกโครงการต้องใช้จำนวน จุดทดสอบหรือช่วงเวลารอเหมือนกัน จึงต้องตรวจ Test Plan, Specification และคำสั่งวิศวกรก่อนเลือกวิธีทดสอบและแปลผล

ก่อนเทฐานรากและตอม่อบ้านต้องตรวจอะไร?

ก่อนเทฐานรากต้องยืนยันว่าหัวเข็ม กลุ่มเสาเข็ม เหล็กฐานรากและแกนตอม่อทำงานสัมพันธ์กันตามแบบ พร้อมตรวจระดับ ระยะหุ้ม การยึดเหล็ก สภาพก้นหลุมและน้ำในหลุม หากเทคอนกรีตไปแล้ว จุดเชื่อมต่อสำคัญเหล่านี้จะตรวจแก้ได้ยากขึ้น

Checklist ก่อนอนุมัติเทฐานราก ได้แก่:

ตรวจระดับหัวเข็มหลังตัดเทียบกับ Lean Concrete และแบบฐานราก
ตรวจผิวหัวเข็มและรายละเอียดจุดต่อระหว่างเสาเข็มกับเหล็กฐานราก
ตรวจจำนวน ตำแหน่งและระยะห่างของเสาเข็มใน Footing ให้ตรงกับแบบ
ตรวจแกนเสาบ้าน ตอม่อและศูนย์กลางกลุ่มเสาเข็มว่าอยู่ในแนวเดียวกันตามแบบ
ตรวจเหล็กฐานราก แบบหล่อ ลูกปูนหรืออุปกรณ์กำหนดระยะหุ้มและการยึดไม่ให้เคลื่อนระหว่างเท
ตรวจการค้ำยึดเหล็กตั้งของตอม่อหรือเสาให้มั่นคง
ตรวจสภาพก้นหลุมและนำน้ำออกก่อนเท โดยให้ผู้รับผิดชอบกำหนดวิธีรับมือน้ำซึม
ตรวจชนิดคอนกรีต สารผสมเพิ่มและวิธีเทจาก Approved Mix Design กับ Specification ไม่เติมน้ำหรือปรับกำลังคอนกรีตเองหน้างาน
เก็บภาพถ่าย Inspection Request และการอนุมัติก่อนเททุกฐาน

หลังฐานรากพร้อม งานลำดับถัดไปควรเชื่อมกับ Checklist ตรวจโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็กบ้าน เพื่อให้การตรวจเหล็ก แบบหล่อ คาน เสาและพื้นต่อเนื่องกัน

เมื่อพบเสาเข็มหรือฐานรากบ้านผิดตำแหน่งควรทำอย่างไร?

เมื่อพบว่าเสาเข็มเอียง เยื้องศูนย์หรืออยู่ผิดตำแหน่ง ควรหยุดงานส่วนที่เกี่ยวข้อง บันทึกตำแหน่งจริงและส่งข้อมูลให้วิศวกรหรือผู้ออกแบบประเมินก่อนดำเนินงานฐานรากต่อ ไม่ควรตัดสินใจแก้ไขจากลักษณะภายนอกหรือวิธีที่เคยใช้ในโครงการอื่น

ขั้นตอนที่ควรดำเนินการ ได้แก่

จัดทำ Survey Record ระบุระยะและทิศทางที่คลาดเคลื่อน
รวบรวม Pile Driving Record ภาพถ่ายและเหตุการณ์ระหว่างตอก
จัดทำตำแหน่ง As-built ของเสาเข็มทุกต้นที่เกี่ยวข้อง
ให้ผู้ออกแบบตรวจผลกระทบและจัดทำรายการคำนวณหรือคำวินิจฉัย
จัดทำ Revised Drawing หรือ Sketch ที่ได้รับอนุมัติ
จัดทำ Method Statement สำหรับงานแก้ไข
ตรวจงานหลังแก้ไขและปรับข้อมูล As-built ให้ตรงกับสภาพจริง

แนวทางแก้ไขอาจแตกต่างกัน เช่น ปรับการจัดวางกลุ่มเสาเข็ม ขยายฐานราก ใช้ Strap Beam หรือเพิ่มเสาเข็ม แต่ต้องเลือกจากผลการคำนวณและแบบแก้ไขที่ได้รับอนุมัติสำหรับโครงการนั้น

การเก็บหลักฐานให้ครบช่วยติดตามสาเหตุ ขอบเขตผลกระทบและผลการแก้ไขได้ชัดเจน หากต้องการดูแนวทางจัดการปัญหางานก่อสร้างเพิ่มเติม อ่านเรื่อง Defect ในการก่อสร้าง ได้ครับ

Checklist เสาเข็มและฐานรากบ้านต้องเทียบกับเอกสารใดของโครงการ?

Checklist นี้ใช้ชี้จุดตรวจ แต่เอกสารอนุมัติของโครงการเป็นเกณฑ์ตัดสินจริง เจ้าของโครงการควรขอให้ทีมงานระบุเลข Revision ของเอกสารที่ใช้ทุกครั้ง โดยเฉพาะแบบโครงสร้าง รายการคำนวณ Specification, Method Statement และรายงานผลสำรวจหลังตอก

เอกสาร	ใช้ตรวจเรื่องใด
Approved Structural Drawing และ Pile Layout	ตำแหน่ง จำนวน ชนิดเสาเข็ม แกนเสาและรายละเอียดฐานราก
Geotechnical Report หรือข้อมูลดินที่ผู้ออกแบบรับรอง	ชั้นดิน ความลึกและสมมติฐานที่ใช้เลือกเสาเข็ม
Structural Calculation และ Pile Driving Calculation	น้ำหนักออกแบบ เกณฑ์การตอกและการพิจารณาความคลาดเคลื่อน
Specification, BOQ และ Material Approval	คุณสมบัติวัสดุ ชนิดเสาเข็ม คอนกรีตและข้อกำหนดการตรวจ
Shop Drawing และ Method Statement	ลำดับงาน การยก การวาง การต่อ การตัดหัวเข็มและการเทฐานราก
Inspection and Test Plan	จุดตรวจร่วม จุดหยุดรออนุมัติ จำนวนและวิธีทดสอบ
Pile Driving Record, Test Report และ As-built	ผลงานจริงรายต้น ผลทดสอบ ตำแหน่งและระดับหลังตอก
RFI, Site Instruction และ Approved Revision	คำชี้แจงและวิธีแก้เมื่อสภาพจริงต่างจากแบบ

หมายเหตุ: รายการนี้จัดทำเพื่อช่วยให้เจ้าของโครงการเห็นจุดที่ควรตรวจ ไม่ใช่เกณฑ์อนุมัติงานสำเร็จรูป มาตรฐาน รายละเอียดแบบและข้อกำหนดของแต่ละโครงการอาจมีการปรับปรุงหรือแตกต่างกัน ก่อนนำตัวเลขหรือวิธีตรวจไปใช้จริง ควรตรวจ Approved Drawing, Specification และมาตรฐานฉบับที่โครงการอ้างอิง พร้อมให้วิศวกรหรือผู้เชี่ยวชาญที่รับผิดชอบยืนยัน

เจ้าของโครงการควรใช้ Checklist นี้อย่างไร?

เจ้าของโครงการควรใช้ Checklist เพื่อถามหาหลักฐานในแต่ละช่วง ไม่ใช่ใช้แทนการตรวจรับรองทางวิศวกรรม วิธีที่เหมาะคือกำหนดผู้ตรวจ จุด Hold Point และเอกสารส่งมอบตั้งแต่ก่อนเริ่มตอก แล้วติดตามประเด็นผิดปกติจนมีการอนุมัติปิดรายการอย่างเป็นระบบ

หากโครงการบ้านจัดสรร บ้านระดับบนหรือโครงการแนวราบต้องการมุมมองที่เป็นอิสระจากทีมก่อสร้าง การมี บริษัทที่ปรึกษาก่อสร้าง ทำหน้าที่บริหาร ตรวจสอบและควบคุมงานในมุมของเจ้าของโครงการ ช่วยให้ข้อมูลจากแบบ หน้างานและรายงานถูกรวมไว้เพื่อประกอบการตัดสินใจได้ชัดเจนขึ้น

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจเสาเข็มและฐานรากบ้านมีอะไรบ้าง?

คำถามที่พบบ่อยมักเกี่ยวกับจังหวะการตรวจ เกณฑ์การตอก ความคลาดเคลื่อนและการทดสอบ คำตอบหลักคือควรตรวจตั้งแต่ก่อนตอกและใช้เอกสารอนุมัติของโครงการเป็นตัวตัดสิน ไม่ใช้ตัวเลขจากบทความทั่วไปแทนแบบหรือรายการคำนวณ

ก่อนตอกเสาเข็มบ้านต้องตรวจอะไรเป็นอันดับแรก?

ตรวจ Pile Layout และ Grid Line ให้ตรงกับผังบริเวณและฐานรากก่อน จากนั้นตรวจข้อมูลดิน รายการคำนวณ ชนิดเสาเข็ม Method Statement และพื้นที่ทำงานของเครื่องจักร เมื่อจุดอ้างอิงถูกต้องจึงเริ่มตรวจเสาเข็มเป็นรายต้น

ค่า Blow Count ใช้ค่าเดียวกับบ้านทุกโครงการได้หรือไม่?

ไม่ได้ ค่าและวิธีตีความต้องมาจากรายการคำนวณที่ได้รับอนุมัติของโครงการ พร้อมพิจารณาเครื่องตอก เสาเข็มและสภาพดินจริง บทความนี้จึงไม่กำหนดค่าตัวเลขสำเร็จรูปสำหรับการหยุดตอก

ถ้าเสาเข็มเยื้องศูนย์สามารถขยายฐานรากได้ทันทีหรือไม่?

ไม่ควรแก้ทันที ต้องสำรวจค่าจริงและให้ผู้ออกแบบตรวจแรงกับระบบฐานรากก่อน วิธีแก้อาจเกี่ยวข้องกับการขยายฐานราก Strap Beam การจัดวางใหม่หรือเพิ่มเสาเข็ม แต่ต้องมีรายการคำนวณและแบบแก้ไขที่อนุมัติ

เสาเข็มบ้านทุกโครงการต้องทดสอบ Seismic และ Dynamic Load Test หรือไม่?

ให้ตรวจจาก Specification, Inspection and Test Plan และคำสั่งวิศวกรของโครงการ เอกสารอบรมระบุวัตถุประสงค์ของการทดสอบทั้งสองวิธี แต่ไม่ได้กำหนดจำนวนต้น จุดทดสอบหรือข้อบังคับเดียวสำหรับทุกโครงการ

ทำไมต้องตรวจฐานรากก่อนเทคอนกรีต?

เพราะหลังเทแล้วจะมองไม่เห็นรายละเอียดสำคัญหลายจุด เช่น ตำแหน่งหัวเข็ม เหล็กฐานราก ระยะหุ้ม จุดต่อกับตอม่อและสภาพก้นหลุม การตรวจพร้อมภาพถ่ายและ Inspection Request ก่อนเทจึงช่วยให้แก้ไขได้ในช่วงที่งานยังเปิดอยู่

สนใจบริการที่ปรึกษาและควบคุมงานก่อสร้างติดต่อ

อักษรเพชร สุขสิริถาวรกุล (Co-Founder and Executive Committee)

โทร: 062-648-2222
ไลน์: @stableinter
อีเมล: stableinter.consultant@gmail.com

แหล่งอ้างอิงข้อมูล

แหล่งทางการข้างต้นใช้สำหรับตรวจชนิดผลิตภัณฑ์ สถานะมาตรฐานและขอบเขตผู้รับผิดชอบก่อนใช้งานจริง ไม่ได้นำค่าตัวเลขจากแหล่งเหล่านี้มาใช้เป็นเกณฑ์อนุมัติงานในบทความ